Тооцооны ханшийн тэгшитгэл
Шинэчилсэн:2026/09/02 Унших:7 мин 3 сек
Тооцоо ханш тэгшитгэл
Dayansoft ERP системийн цэс: Санхүү бүртгэл → Тооцоо ханш тэгшитгэл → Шинэ
Энэ цонхонд гадаад валютын өглөг, авлагын ханшийн тэгшитгэл хийж бүртгэнэ.
💡 Зөвлөмж: Ханшийн тэгшитгэлийг хэзээ хийх, ямар дансанд бүртгэхийг байгууллагын нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын баримт бичиг, бүртгэл хөтлөх дотоод журам болон холбогдох стандарт, хууль тогтоомжид нийцүүлэн нягтлан бодогч сонгож бүртгэнэ.
Ханшийн тэгшитгэлийг хадгалахад систем автоматаар холбогдох журнал бичилтийг үүсгэнэ.
💱 Валютын ханш татах
Тэгшитгэл хийх үед систем тухайн огнооны валютын ханшийг автоматаар татна.
Хэрэв ханш автоматаар татагдаагүй бол дараах аргуудын аль нэгээр ханшийг татаж оруулна.
- Монгол банкны ханш татах товч дарна.
- Эсвэл Үндсэн тохиргоо → Валют ханш цонх руу орж, тэгшитгэл хийх өдрөөр Монголбанкны ханш татна.
⚠️ Анхаарах: Ханшийн тэгшитгэл хийхээс өмнө тухайн өдрийн валютын ханш системд зөв орсон эсэхийг шалгана уу.
1. Ханшийн тэгшитгэл хийх
Тооцоо ханш тэгшитгэл → Шинэ горимд ороход валютын тооцооны дансны жагсаалт харагдана.
Дараах дарааллаар бүртгэнэ:
① Огноо, Утга оруулах Ханшийн тэгшитгэл хийх огноо болон гүйлгээний утгыг оруулна.
② Тэгшитгэх / Сэргээх Тэгшитгэх/Сэргээх товч дарна.
③ Данс сонгох Зөвхөн тодорхой дансны ханшийг тэгшитгэх бол тухайн дансны өмнөх checkbox-ыг тэмдэглэнэ.
Тэгшитгэл хийхгүй дансны checkbox-ыг сонгохгүй үлдээнэ.
💡 Зөвлөмж: Бүх валютын тооцооны дансыг тэгшитгэх шаардлагатай бол данс бүрийг тусад нь шалгаж сонгоод тэгшитгэл хийнэ.
2. Тооцоо бүрээр ханш тэгшитгэх
Хэрэв нэг дансны доторх өглөг, авлагыг Тооцоо № бүрээр тусад нь ханш тэгшитгэх шаардлагатай бол:
Тооцоо бүрээр тэгшитгэх эсэх сонголтыг чагтална.
⚠️ Чухал: Тооцоо бүрээр ханшийн тэгшитгэл хийх бол Тооцоо эхний үлдэгдэл бүртгэхдээ тухайн тооцооны Тооцоо №-г заавал нарийвчлан оруулсан байна.
🔗 Уялдаа: Тооцоо эхний үлдэгдэл → Тооцоо № ↓ Тооцоо ханш тэгшитгэл → ТООЦОО БҮРЭЭР
Ийм байдлаар бүртгэлээ уялдуулснаар тооцоо бүрийн ханшийн өөрчлөлтийг зөв хөтлөх боломжтой.
3. Тэгшитгэлийн дүнг тооцох
Тэгшитгэл хийх үед тухайн дансны валютын үлдэгдлийг тэгшитгэл хийж буй огнооны валютын ханшаар тооцно.
Системээс тооцоолсон Тэгшитгэл дүн ₮-г үндэслэн ханшийн тэгшитгэлд ашиглах Тэгшитгэл данс-ыг сонгоно.
Дараа нь Хадгалах товч дарна.
🧮 Тэгшитгэлийн логик: Дансны валютын үлдэгдэл × тухайн өдрийн ханш → Төгрөгийн шинэ дүн → Өмнөх бүртгэлтэй дүнтэй харьцуулна → Ханшийн зөрүүг Тэгшитгэл данс-д бүртгэнэ.
✅ Үр дүн: Хадгалсны дараа систем ханшийн тэгшитгэлийн журнал бичилтийг автоматаар үүсгэнэ.
Журнал бичилтийг:
Санхүү бүртгэл → Журнал жагсаалт
цонхноос шалгана.
4. Ханшийн тэгшитгэл устгах
Хийсэн ханшийн тэгшитгэлийг устгах шаардлагатай бол:
Устгах
товч дарна.
⚠️ Анхаарах: Ханшийн тэгшитгэлийг устгах, дахин хийх шаардлагатай бол холбогдох журнал бичилт болон дансны үлдэгдэлд үзүүлэх нөлөөллийг давхар шалгана уу.
📋 Толгой мэдээлэл
- Огноо – Ханшийн тэгшитгэл хийх огноог оруулна.
- Утга – Ханшийн тэгшитгэлтэй холбоотой гүйлгээний тайлбарыг оруулна.
📅 Чухал: Тэгшитгэлийн огноог зөв сонгоно. Учир нь систем тухайн огнооны валютын ханш болон дансны үлдэгдлийг үндэслэн тэгшитгэлийн дүнг тооцно.
📊 Гүйлгээний мэдээлэл
- Тэгшитгэх – Ханшийн тэгшитгэл хийх дансыг сонгоно.
- Харилцагч код, нэр - Харилцагчийн код, нэр харуулна.
- Данс код – Тэгшитгэл хийх дансны кодыг харуулна.
- Данс нэр – Тэгшитгэл хийх дансны нэрийг харуулна.
- Валют – Тэгшитгэл хийх дансны валютыг харуулна.
- Ханш – Огноо талбарт сонгосон өдрийн валютын ханшийг харуулна.
- Үлдэгдэл дүн – Сонгосон огнооны дансны валютын үлдэгдлийг харуулна.
- Үлдэгдэл дүн ₮ – Сонгосон огнооны дансны төгрөгөөр илэрхийлсэн үлдэгдлийг харуулна.
- Тэгшитгэл дүн ₮ – Сонгосон өдрийн ханшаар тооцсон ханшийн тэгшитгэлийн дүнг харуулна.
- Тэгшитгэл данс – Ханшийн тэгшитгэлийн дүнг бүртгэх дансыг сонгоно.
- Тооцоо № – Тооцоо бүрээр тэгшитгэх дарсан бол тооцооны дугаараар задарч харагдана.
- Огноо – Тооцоо бүрээр тэгшитгэх дарсан бол тооцооны огноо харагдана.
- Гэрээ код - Гэрээний код оруулна.
💡 Зөвлөмж: Тэгшитгэл хийхээс өмнө Огноо → Ханш → Валютын үлдэгдэл → Тэгшитгэл данс гэсэн дарааллаар мэдээллээ шалгах нь алдаа гарахаас сэргийлнэ.
Тооцоо ханш тэгшитгэлийн жагсаалт
Dayansoft ERP системийн цэс: Санхүү бүртгэл → Тооцоо ханш тэгшитгэл
Энэ цонхонд өмнө хийсэн өглөг, авлагын ханшийн тэгшитгэлийн бүртгэлүүдийг жагсаалтаар харуулна.
Шинээр ханшийн тэгшитгэл бүртгэх бол Шинэ (Ctrl+N) товч дарна.
- Огноо – Ханшийн тэгшитгэл хийсэн огноог харуулна.
- Дугаар – Ханшийн тэгшитгэлийн дугаарыг харуулна.
- Утга – Ханшийн тэгшитгэлийн гүйлгээний утгыг харуулна.
- Тэгшитгэл дүн – Ханшийн тэгшитгэлээр тэгшитгэсэн дүнг харуулна.
⚠️ Анхаарах зүйлс
🔴 Зөвхөн тооцооны данс тэгшитгэнэ Энэ цонхоор зөвхөн өглөг, авлагын тооцооны дансны ханшийн тэгшитгэл хийгдэнэ. Бусад валютын дансны ханшийн тэгшитгэлийг энд хийхгүй.
Бусад дансны ханшийн тэгшитгэлийг Санхүү бүртгэл → Данс ханш тэгшитгэл цонхоор хийнэ.
🟠 Тэгшитгэл хийхгүй орхиж болохгүй Валютын тооцооны дансаар гүйлгээ хийсэн боловч ханшийн тэгшитгэл хийгээгүй тохиолдолд өөр өөр өдрийн ханшаар бүртгэгдсэн гүйлгээнүүдээс шалтгаалан валютын дүн болон төгрөгийн дүнгийн хооронд зөрүү үүсч болно.
Жишээлбэл, валютын үлдэгдэл 0 болсон боловч төгрөгийн үлдэгдэлтэй үлдэх нөхцөл үүсэж болно.
Иймээс байгууллагын бүртгэлийн бодлогод нийцүүлэн ханшийн тэгшитгэлийг зөв хугацаанд тогтмол хийж байх шаардлагатай.
🔵 Хугацааны дарааллыг баримтална Ханшийн тэгшитгэлийг огнооны дарааллаар хийх нь чухал. Өмнөх хугацааны тэгшитгэлийг алгасаад дараагийн хугацааны тэгшитгэлийг хийхээс зайлсхий.
🚨 Алгассан хугацааг дараа нь нөхөж хийхгүй Хэрэглэгчдийн түгээмэл гаргадаг алдаа нь:
1 сар → 3 сар → 2 сар
гэх мэтээр хугацааны дараалал алдагдуулж тэгшитгэл хийх явдал юм.
Хэрэв хугацаа алгасаж тэгшитгэл хийсэн бол буруу дарааллаар хийсэн бүртгэлүүдийг устгаад, хугацааны эхнээс дарааллаар нь дахин тэгшитгэнэ.
⛔ Алдаа гарсан үед:
- Буруу дарааллаар хийсэн тэгшитгэлүүдийг шалгана.
- Шаардлагатай тэгшитгэлийг Устгах товчоор устгана.
- Эхний огнооноос эхлэн дарааллаар нь дахин тэгшитгэнэ.
- Үүссэн журнал бичилтийг Санхүү бүртгэл → Журнал жагсаалт цонхноос шалгана.
💡 Түгээмэл асуулт: Ханшийн тэгшитгэл хийхгүй бол яах вэ?
Валютын тооцооны дансаар ажил гүйлгээ бүртгэсэн боловч ханшийн тэгшитгэлийг тухай бүрт нь эсвэл тайлант үеийн төгсгөлд хийхгүй орхивол гүйлгээнүүд өөр өөр ханшаар бүртгэгдсэнээс шалтгаалан валютын дүн болон төгрөгийн дүнгийн хооронд зөрүү үүсэж болно.
Жишээлбэл:
Авлага = 0 USD гэвч Төгрөгийн үлдэгдэл ≠ 0₮
байх нөхцөл үүсч болно.
🎯 Иймд: Валютын тооцооны дансны ханшийн тэгшитгэлийг байгууллагын нягтлан бодох бүртгэлийн бодлого, дотоод журам болон холбогдох стандартын шаардлагад нийцүүлэн тогтсон хугацаанд хийж хэвшинэ.
💱 Гадаад валютын гүйлгээний жишээнүүд
Доорх жишээнүүд нь гадаад валютын ажил гүйлгээ болон ханшийн зөрүүний бүртгэлийг ойлгоход зориулсан жишээнүүд болно.
📚 Эх сурвалж: Эдгээр жишээг “Монголын Үндэсний Тайлагнал Аудит” фирмийн Партнер Bayarkhuu Sainbayar-ын “Гадаад валютаарх ажил гүйлгээний бүртгэл ба ханшийн зөрүү” сургалтад хамрагдаж, сургалтын тараах материалаас авсан болно.
Жишээ №1. Мөнгөн зүйлсийн хөрөнгө – Дансны авлага
Нэг тайлант үед үүсээд хаагдсан нөхцөл
А компанийн дараа тооцоогоор борлуулалт хийсэн ажил гүйлгээ:
- 📅 2023.01.20 – 1,000 USD-ийн бараа борлуулж, нэхэмжлэх үүсгэв. Монголбанкны албан ханш 3,200₮.
- 📅 2023.02.15 – 600 USD-ийн төлбөр орж ирэв. Албан ханш 3,300₮.
- 📅 2023.03.31 – 1-р улирлын тайлан бэлтгэв. Албан ханш 3,400₮.
- 📅 2023.04.10 – Үлдэгдэл 400 USD-ийн төлбөр орж ирэв. Албан ханш 3,500₮.
Жишээ №2. Мөнгөн зүйлсийн хөрөнгө – Авлагын бичиг
Он дамжсан нөхцөл
А компани бусдад хугацаатай мөнгө зээлсэн:
- 📅 2022.07.01 – 20,000 USD зээлэв. Албан ханш 2,800₮.
- 📅 2022.11.01 – 12,000 USD төлөгдөв. Албан ханш 3,000₮.
- 📅 2022.12.31 – Жилийн тайлан бэлтгэв. Албан ханш 3,300₮.
- 📅 2023.02.20 – Үлдэгдэл 8,000 USD төлөгдөв. Албан ханш 3,500₮.
Жишээ №3. Мөнгөн зүйлсийн өр төлбөр – Дансны өр
Нэг тайлант үед үүсээд хаагдсан нөхцөл
А компани дараа тооцоогоор худалдан авалт хийсэн:
- 📅 2023.01.20 – 1,000 USD-ийн барааны нэхэмжлэх ирэв. Албан ханш 3,200₮.
- 📅 2023.02.15 – 600 USD төлөв. Албан ханш 3,300₮.
- 📅 2023.03.31 – 1-р улирлын тайлан бэлтгэв. Албан ханш 3,400₮.
- 📅 2023.04.10 – Үлдэгдэл 400 USD төлөв. Албан ханш 3,500₮.
Жишээ №4. Мөнгөн зүйлсийн өр төлбөр – Өрийн бичиг
Он дамжсан нөхцөл
А компани бусдаас хугацаатай мөнгө зээлсэн:
- 📅 2022.07.01 – 20,000 USD зээлэв. Албан ханш 2,800₮.
- 📅 2022.11.01 – 12,000 USD төлөв. Албан ханш 3,000₮.
- 📅 2022.12.31 – Жилийн тайлан бэлтгэв. Албан ханш 3,300₮.
- 📅 2023.02.20 – Үлдэгдэл 8,000 USD төлөв. Албан ханш 3,500₮.
Жишээ №5. Мөнгөн зүйлсийн бус хөрөнгө
А компанийн бараа материалын төлбөр:
- 📅 2023.03.10 – 10,000 USD-ийн барааны төлбөрийг урьдчилан төлөв. Албан ханш 3,100₮.
- 📅 2023.03.31 – 1-р улирлын тайлан бэлтгэв. Албан ханш 3,300₮.
- 📅 2023.04.10 – Бараа материалыг хүлээн авав. Албан ханш 3,500₮.
💡 Санамж: Мөнгөн зүйлсийн бус хөрөнгө, өр төлбөрийн хувьд ханшийн өөрчлөлтийг мөнгөн зүйлстэй адил зарчмаар авч үзэх эсэхийг тухайн ажил гүйлгээний шинж чанар болон байгууллагын нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогод үндэслэн тодорхойлно.
Жишээ №6. Мөнгөн зүйлсийн бус өр төлбөр
А компанийн бараа материал борлуулсан ажил гүйлгээ:
- 📅 2023.03.10 – 10,000 USD-ийн барааны төлбөрийг урьдчилан хүлээн авав. Албан ханш 3,100₮.
- 📅 2023.03.31 – 1-р улирлын тайлан бэлтгэв. Албан ханш 3,300₮.
- 📅 2023.04.10 – Бараа материалыг ачуулсан. Албан ханш 3,500₮.
✅ Бүртгэл хийхээс өмнө шалгах 5 зүйл
☑️ 1. Огноо – Тэгшитгэл хийх огноо зөв үү?
☑️ 2. Валютын ханш – Тухайн өдрийн Монголбанкны ханш системд зөв татагдсан уу?
☑️ 3. Данс – Тэгшитгэх гэж буй данс зөв үү?
☑️ 4. Тооцоо – Тооцоо бүрээр тэгшитгэх бол Тооцоо № мэдээлэл зөв бүртгэгдсэн үү?
☑️ 5. Дараалал – Өмнөх хугацааны ханшийн тэгшитгэлүүдийг дарааллаар нь хийсэн үү?
🎯 Гол санаа
Тооцоо ханш тэгшитгэл нь гадаад валютын өглөг, авлагын үлдэгдлийг тухайн огнооны ханшаар зөв үнэлж, ханшийн зөрүүг бүртгэх зориулалттай.
Хугацаа → Ханш → Данс → Тооцоо → Тэгшитгэл → Журнал
гэсэн дарааллыг зөв баримталснаар валютын тооцооны бүртгэлийн зөрүүгээс сэргийлнэ.